چالش‌ های خرید و فروش گندم شکسته؛ راهنمای جامع تشخیص کیفیت و قیمت

در اکوسیستم تامین نهاده‌ های دامی کشور، گندم شکسته نه به عنوان یک ضایعات، بلکه به عنوان یک منبع انرژی جایگزین و مقرون‌به‌صرفه شناخته میشود. با افزایش قیمت جهانی ذرت و گندم دامی کامل، تمایل کارخانجات تولید کنسانتره و واحدهای پرورش طیور به استفاده از گندم شکسته به شدت افزایش یافته است. اما این اقبال عمومی، بازاری را ایجاد کرده که در آن مرز میان “صرفه‌ جویی اقتصادی” و “زیان فیزیولوژیک به گله” بسیار باریک است.

در کهن ترید، ما روزانه با دغدغه خریدارانی مواجه هستیم که به دلیل عدم آگاهی از استانداردهای کیفی، محموله‌ هایی را خریداری کرده‌ اند که نه تنها ارزش غذایی پایینی داشته، بلکه بار میکروبی بالایی را به فارم تحمیل کرده است. این مقاله با رویکردی آسیب‌ شناسانه، مشکلات پنهان و آشکار در زنجیره خرید و فروش گندم شکسته را بررسی میکند.

چالش‌ های خرید و فروش گندم شکسته: گندم شکسته دقیقاً چیست و چرا کیفیت آن نوسان دارد؟

برخلاف تصور رایج، گندم شکسته یک محصول همگن نیست. این محصول فرعی میتواند خروجی بوجاری گندم خوراکی، ضایعات کارخانجات ماکارونی، یا حاصل الک کردن گندم‌ های وارداتی باشد. مشکل اصلی از همین تنوع منشأ آغاز میشود.

الف) گندم شکسته بوجاری (Screening)

این نوع معمولاً حاوی بذرهای علف هرز (مثل سیاه دانه یا جو یولاف)، کاه و کلش ریز و گرد و خاک است. اگر فرآیند بوجاری دقیق نباشد، درصد مواد خارجی (Foreign Matter) می‌تواند تا ۱۰ درصد افزایش یابد که عملاً خرید خاک به قیمت گندم است.

ب) گندم شکسته ماکارونی

این نوع معمولاً تمیزتر، سخت‌ تر (Durum) و دارای پروتئین بالاتری است. اما مشکل اینجاست که در بازار، دلالان اغلب گندم شکسته معمولی را با درصدی از گندم ماکارونی مخلوط میکنند تا ظاهر بار را بهبود بخشند، در حالی که کیفیت واقعی پایین است.

چالش‌ های فنی و کیفی: آنچه با چشم دیده نمیشود

بزرگترین چالش کارشناسان خرید در فارم‌ ها و کارخانجات خوراک، تشخیص کیفیت واقعی بار است. مشکلات زیر، شایعترین معضلات در معاملات این نهاده هستند:

خطر مایکوتوکسین‌ ها و کپک‌ زدگی

گندم شکسته به دلیل نداشتن پوسته سالم، به شدت در برابر رطوبت و حمله قارچ‌ ها آسیب‌ پذیر است. دانه‌ های شکسته سطح تماس بیشتری با هوا دارند و سریع‌تر اکسید میشوند.

• مشکل: بسیاری از بارهای موجود در بازار، در انبارهای غیرستاندارد نگهداری شده‌ اند. وجود افلاتوکسین (Aflatoxin) و اُکراتوکسین در گندم شکسته میتواند باعث سرکوب سیستم ایمنی طیور، کاهش تولید تخم‌ مرغ و آسیب‌ های کبدی شدید شود.

نکته تخصصی: بوی نای یا تغییر رنگ جزئی به سمت خاکستری یا سبز، زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود.

رطوبت پنهان (Moisture Content)

فروشندگان سودجو ممکن است برای افزایش وزن بار، رطوبت گندم را به صورت مصنوعی بالا ببرند یا گندم‌ های نم دار را با گندم خشک مخلوط کنند. استاندارد رطوبت باید زیر ۱۲ تا ۱۳ درصد باشد. رطوبت بالای ۱۴ درصد، محیط کشت عالی برای باکتری‌ هاست و در سیلوهای ذخیره خریدار، به سرعت باعث ایجاد کلوخه (Caking) و فساد میشود.

تقلبات رایج در بازار: جنگ خاک و دانه

یکی از مباحثی که ما در تیم کنترل کیفیت کهن ترید همواره بر آن تاکید داریم، آنالیز فیزیکی دقیق بار قبل از تخلیه است. تقلبات در بازار گندم شکسته پیچیده شده‌ اند:

۱. اختلاط با خاک و شن (Sand & Silica)

برخی تامین‌ کنندگان غیرمعتبر، از الک‌ هایی با مش‌ بندی غیرستاندارد استفاده میکنند تا خاک و شن‌ های ریز هم‌ اندازه با گندم شکسته، وارد گونی شوند. این موضوع نه تنها وزن بار را کاذب میکند، بلکه به سنگدان طیور آسیب میزند و ضریب تبدیل (FCR) را خراب میکند.

۲. اختلاط با ضایعات دیگر

مخلوط کردن گندم شکسته با “پوسته گندم” (سبوس نرم) یا حتی خاک‌ اره‌ های بسیار ریز برای حجم‌ دهی، از دیگر تقلبات است. این مواد فیبر خام را به شکل کاذب بالا میبرند اما انرژی متابولیسمی (ME) جیره را به شدت کاهش میدهند.

نوسانات قیمتی و مدیریت زنجیره تامین

در مدیریت زنجیره تامین نهاده‌ های دامی، آگاهی از عوامل موثر بر قیمت گندم شکسته نقشی حیاتی ایفا میکند؛ چرا که نرخ این محصول تابعی از قیمت گندم دولتی، نوسانات ارزی و فصل برداشت است، اما چالش اصلی خریداران، نبود یک مرجع قیمت‌ گذاری واحد و شفاف (برخلاف بازار رسمی ذرت و سویا) است که منجر به اختلاف قیمت تا ۱۵ درصدی بین فروشندگان مختلف در یک روز میشود.

علاوه بر این نوسانات بازار غیررسمی، توجه به هزینه‌ های لجستیک نیز ضروری است، زیرا دانسیته پایین‌ تر گندم شکسته نسبت به گندم کامل باعث اشغال حجم بیشتر و در نتیجه افزایش هزینه حمل‌ونقل به ازای هر کیلوگرم ماده خشک میشود که نیازمند محاسبات دقیق برای خریدی مقرون‌به‌صرفه است.

۵. راهکارهای کهن ترید برای خریدی مطمئن

برای عبور از این میدان مین و خرید باری که هم صرفه اقتصادی داشته باشد و هم سلامت گله را تضمین کند، رعایت پروتکل‌ های زیر الزامی است:

الف) نمونه‌ برداری چند لایه

هرگز به نمونه روی کامیون اکتفا نکنید. استفاده از بمبو (Probe) برای نمونه‌ برداری از عمق بار ضروری است. اغلب تقلبات و رطوبت بالا در لایه‌ های میانی و زیرین بار مخفی میشوند.

ب) درخواست آنالیز آزمایشگاهی

برای خریدهای تناژ بالا، درخواست برگه آنالیز شامل موارد زیر حیاتی است:

• درصد پروتئین (Crude Protein)

• درصد رطوبت

• میزان خاکستر (Ash) – نشان‌دهنده میزان شن و خاک

• تست آفلاتوکسین

ج) خرید از مراکز شناسنامه دار

خرید از دلال‌ های گذری شاید در هر کیلو چند تومان ارزان‌ تر باشد، اما ریسک مرجوعی بار و تلفات دام را به همراه دارد. شرکت‌  بازرگانی معتبر مانند کهن ترید، با تضمین کیفیت و امکان مرجوعی در صورت عدم تطابق با نمونه، ریسک خرید را برای تولیدکننده به صفر میرسانند.

تاثیر گندم شکسته بر فرمولاسیون جیره (دیدگاه متخصص تغذیه)

کاربرد گندم شکسته در فرمولاسیون جیره طیور به عنوان یک راهکار اقتصادی و جایگزین ذرت یا گندم کامل، نیازمند مدیریت دقیق تغذیه‌ ای و دیدگاه کارشناسی است؛ چراکه وجود مقادیر بالای پلی‌ ساکاریدهای غیر نشاسته‌ ای (NSP) نظیر آرابینوکسیلان در این نهاده، استفاده همزمان از آنزیم زایلاز (Xylanase) را برای کنترل ویسکوزیته روده و پیشگیری از مشکلات گوارشی و خیسی بستر الزامی میکند.

از سوی دیگر، با توجه به اینکه سطح انرژی گندم شکسته به دلیل ساختار فیزیکی آن معمولاً پایینتر از دانه کامل است، متخصصان تغذیه باید با بالانس دقیق جیره و جبران این افت انرژی از طریق افزودن منابع چربی یا روغن، تعادل نهایی فرمول را حفظ کرده تا از افت راندمان تولید در گله جلوگیری شود.

نتیجه‌ گیری: هوشمندی در خرید، کلید سودآوری

مشکلات خرید و فروش گندم شکسته تنها محدود به قیمت نیست؛ بلکه ترکیبی پیچیده از کیفیت فیزیکی، سلامت میکروبی و استراتژی تامین است. بازار پر از بارهایی است که در ظاهر گندم شکسته هستند اما در باطن، ترکیبی از خاک و سموم قارچی‌ اند.

کلید موفقیت در استفاده از این نهاده ارزشمند، “اعتماد سنجی” است. همکاری با تامین‌ کنندگانی که زنجیره تامین شفافی دارند و بار را به شرط آنالیز تحویل میدهند، تنها راهکار منطقی برای حفظ حاشیه سود و سلامت تولید است. مجموعه کهن ترید با درک این حساسیت‌ها، آماده است تا مشاور و تامین‌ کننده امین شما در این مسیر باشد.

سوالات متداول (FAQ)

سخن پایانی با خریداران

اگر به دنبال خرید گندم شکسته با آنالیز مشخص و بدون دغدغه از بابت ناخالصی هستید، همین حالا با کارشناسان فروش کهن ترید تماس بگیرید. ما بازار را رصد میکنیم تا شما با خیالی آسوده بر تولید تمرکز کنید.