تغذیه طیور بیش از ۷۰ درصد هزینه های جاری یک مرغداری را به خود اختصاص میدهد. در این میان، تامین انرژی همواره گرانترین و چالش برانگیزترین بخش فرمولاسیون جیره است. با پیشرفت علم ژنتیک و معرفی سویه های جدید مرغ گوشتی با سرعت رشد بالا، استفاده از منابع انرژی متراکم به یک ضرورت غیرقابل انکار تبدیل شده است. روغن طیور یا چربی های ویژه مرغداری، راهکاری استراتژیک برای پاسخ به این نیاز متابولیک است.
در این مقاله از بلاگ کهن ترید، قصد داریم به عنوان یک مرجع تخصصی تامین نهاده های دام و طیور، به بررسی همه جانبه «روغن طیور»، مکانیسم اثر آن در بدن پرنده، آنالیزهای کیفی و نحوه مصرف آن بپردازیم.
روغن طیور چیست و چرا در جیره غذایی ضروری است؟
چربی ها و روغن ها متراکم ترین منبع انرژی در طبیعت هستند. ارزش انرژی زایی چربی ها حدود ۲.۲۵ برابر بیشتر از کربوهیدرات ها (مانند ذرت و گندم) و پروتئین ها است. روغن طیور در واقع ترکیبی فرموله شده از روغن های گیاهی (مانند سویا، کلزا، آفتابگردان) و گاهی چرب یهای حیوانی تصفیه شده است که به صورت اختصاصی برای دستگاه گوارش طیور بهینه سازی شده است.
استفاده از این محصول صرفاً برای تامین کالری نیست؛ بلکه روغن ها حاوی اسیدهای چرب ضروری (به ویژه اسید لینولئیک) هستند که پرنده قادر به ساخت آنها در بدن خود نیست و باید حتماً از طریق جیره تامین شوند.
مهمترین مزایای استفاده از روغن ویژه طیور در مرغداری ها
اضافه کردن روغن باکیفیت به جیره پرورشی، تاثیرات شگرفی بر راندمان اقتصادی گله دارد. بر اساس تحقیقات روز علم تغذیه طیور، مزایای زیر بیشترین دلیل جستجو و نیاز مرغداران برای خرید این محصول است:
۱. بهبود چشمگیر ضریب تبدیل خوراک (FCR)
یکی از تخصصی ترین اثرات روغن در گوارش پرنده، ایجاد پدیده ای به نام “اثر خارج کالری” (Extra Caloric Effect) است. چربی ها سرعت عبور مواد غذایی از دستگاه گوارش را کاهش میدهند. این کند شدن حرکت، به آنزیم های روده اجازه میدهد تا زمان بیشتری برای هضم سایر مواد مغذی (مانند پروتئین ها و نشاسته) داشته باشند. در نتیجه، هضم کل جیره بهبود یافته و ضریب تبدیل کاهش (بهبود) می یابد.
۲. کاهش تنش حرارتی (Heat Stress) در فصول گرم
در طول فرآیند هضم مواد غذایی، حرارتی در بدن پرنده تولید میشود که به آن «افزایش حرارت متابولیک» میگویند. هضم چربی ها و روغن ها کمترین میزان تولید حرارت را نسبت به کربوهیدرات ها و پروتئین ها دارد. در فصول گرم سال، جایگزینی بخشی از انرژی کربوهیدرات ها با روغن طیور، به پرنده کمک میکند تا بدون درگیری با استرس گرمایی، انرژی مورد نیاز خود را دریافت کند.
۳. بهبود کیفیت فیزیکی خوراک و کاهش گرد و غبار
در مرغداری هایی که از سیستم خوراک آردی یا پلت استفاده میکنند، افزودن ۱ تا ۳ درصد روغن به میکسر، باعث چسبندگی ذرات ریز و کاهش چشمگیر گرد و غبار میشود. این امر نه تنها از هدررفت خوراک جلوگیری میکند، بلکه احتمال بروز بیماری های تنفسی در سالن را به حداقل میرساند و کیفیت و دوام پلت (PDI) را افزایش میدهد.
۴. جذب ویتامین های محلول در چربی
ویتامین های حیاتی A، D، E و K برای جذب در روده نیازمند محیطی چرب هستند. عدم وجود روغن کافی در جیره، باعث دفع این ویتامین های گرانقیمت از بدن پرنده شده و گله را با کمبودهای خطرناک (مانند راشیتیسم، کاهش سیستم ایمنی و خونریزی) مواجه میکند.
۵. افزایش وزن تخم مرغ در مرغ های تخمگذار
اسید لینولئیک موجود در روغن های گیاهی طیور، ارتباط مستقیمی با اندازه و وزن تخم مرغ دارد. مرغداران تخمگذار برای رسیدن به پیک تولید و حفظ سایز تخم مرغ در بازارهای رقابتی، وابستگی شدیدی به روغن های استاندارد دارند.
انواع روغن های مورد استفاده در تغذیه طیور
در صنعت مرغداری، منابع مختلفی برای تامین چربی استفاده میشود که شناخت آنها برای یک انتخاب هوشمندانه ضروری است:
-
روغن های گیاهی (Vegetable Oils): مانند روغن سویا، ذرت و کانولا. این روغن ها پروفایل اسیدهای چرب غیراشباع بسیار خوبی دارند و قابلیت هضم آنها در طیور بالاست.
-
چربی های حیوانی (Animal Fats): مانند پیه و چربی طیور. انرژی بالایی دارند اما به دلیل داشتن اسیدهای چرب اشباع، هضم آنها به ویژه در سنین اولیه جوجه ها دشوارتر است.
-
روغن های اسیدی (Acidulated Soapstocks): از محصولات جانبی تصفیه روغن های گیاهی به دست می آیند. قیمت مناسبی دارند اما کیفیت آنها بسته به کارخانه تولیدکننده به شدت متغیر است.
-
روغن ویژه طیور (Blended Poultry Oil): بهترین انتخاب ممکن! این محصول ترکیبی علمی از منابع گیاهی است که نسبت اسیدهای چرب اشباع به غیراشباع (U/S Ratio) در آن دقیقاً مطابق با توانمندی کبد و صفرا پرنده تنظیم شده است. این محصول معمولاً با آنتی اکسیدان های قدرتمند غنی میشود تا ماندگاری بالایی داشته باشد.
شاخص های کیفی روغن مرغوب طیور (راهنمای خرید)
برای اینکه بدانید روغنی که خریداری میکنید کیفیت لازم را دارد یا خیر، باید برگه آنالیز آزمایشگاهی (که در کهن ترید برای تمامی بارها ارائه میشود) را بررسی کنید. مهمترین فاکتورها عبارتند از:
-
عدد پراکسید (PV): نشان دهنده میزان تندشدگی (اکسیداسیون) روغن است. روغن اکسید شده نه تنها انرژی کمتری دارد، بلکه به شدت سمی بوده و به پرزهای روده پرنده آسیب میزند. عدد پراکسید در روغن باکیفیت باید کمتر از 5 meq/kg باشد.
-
میزان رطوبت و ناخالصی (MI): وجود آب و ناخالصی در روغن باعث کاهش ارزش انرژی زایی و همچنین ایجاد لجن در مخازن نگهداری مرغداری میشود. این عدد باید زیر ۱ الی ۲ درصد باشد.
-
اسیدهای چرب آزاد (FFA): درصد بالای FFA نشان دهنده کیفیت پایین مواد اولیه یا شرایط نامناسب فرآوری است. روغن های مرغوب طیور معمولاً FFA کنترل شده ای دارند.
-
حضور آنتی اکسیدان: اضافه شدن آنتی اکسیدان های استاندارد (مانند BHT یا اتوکسی کوئین) برای جلوگیری از فساد روغن در سیلوها الزامی است.
میزان و نحوه مصرف روغن در دوره های مختلف پرورش مرغ گوشتی
قابلیت هضم چربی ها در جوجه های یک روزه به دلیل تکامل نیافتن کامل سیستم ترشح نمک های صفراوی پایین است و با افزایش سن بهبود مییابد. بنابراین، میزان مصرف در جیره باید با دقت و بر اساس سن گله تنظیم شود:
-
دوره آغازین (Starter – تا ۱۴ روزگی): دستگاه گوارش جوجه در این سن حساس است. پیشنهاد میشود از روغن های گیاهی با قابلیت هضم بالا و با مقادیر کم (حدود ۱ تا ۲ درصد) در جیره استفاده شود.
-
دوره رشد (Grower – ۱۵ تا ۲۸ روزگی): سیستم گوارشی به بلوغ نسبی رسیده است. میتوان میزان روغن را به ۲.۵ تا ۳.۵ درصد افزایش داد تا انرژی لازم برای رشد سریع عضلات فراهم شود.
-
دوره پایانی (Finisher – ۲۹ روزگی تا کشتار): در این مرحله، پرنده بیشترین نیاز را به انرژی متراکم برای وزنگیری نهایی دارد. مصرف روغن میتواند به ۴ تا ۵ درصد جیره برسد. کیفیت روغن در این دوره مستقیماً بر طعم، بافت و رنگ لاشه تاثیر میگذارد.
نکته تخصصی: هنگام افزودن روغن به میکسر، ابتدا اجازه دهید مواد خشک به خوبی با هم مخلوط شوند و سپس روغن را به آرامی اسپری کنید تا از گلوله شدن دان (Ball-up) جلوگیری شود.
چرا خرید روغن طیور از کهن ترید؟
در بازار پرخطر نهاده های خوراک دام و طیور که مصرف روغن فاسد و تقلبی میتواند خسارات جبران ناپذیری به سلامت گله وارد کند، خرید روغن طیور از شرکت بازرگانی کهن ترید یک انتخاب هوشمندانه و مطمئن برای مرغداران است؛ زیرا این مجموعه با حذف واسطه ها و ارائه قیمت رقابتی، محصولاتی باکیفیت را همراه با برگه آنالیز معتبر آزمایشگاهی عرضه میکند تا اصالت کالا کاملاً تضمین شود.
علاوه بر این، استفاده از دوز استاندارد آنتی اکسیدان برای جلوگیری از فساد در مخازن و بهرهگیری از یک سیستم لجستیک قدرتمند جهت ارسال سریع سفارشات به درب مرغداری ها در سراسر ایران، کهن ترید را به یکی از معتبرترین تامین کنندگان مستقیم و بدون واسطه در کشور تبدیل کرده است.
نتیجه گیری
روغن ویژه طیور دیگر یک افزودنی لوکس در جیره نیست، بلکه یک ضرورت فیزیولوژیک و اقتصادی برای رسیدن به ضریب تبدیل ایده آل و حداکثر سودآوری است. با انتخاب روغن های فرموله شده، علاوه بر تامین انرژی متراکم، سلامت گوارشی گله را در برابر استرس های محیطی و گرمایی تضمین میکنید. فراموش نکنید که کیفیت روغن، به اندازه کمیت آن در جیره اهمیت دارد؛ لذا همواره تامین کنندگان معتبر را برای خرید انتخاب کنید.
