مدیریت و تغذیه بره از بدو تولد، حیاتی ترین مرحله در پرورش گوسفند است. فرقی نمیکند هدف شما پرواربندی باشد یا تشکیل یک گله داشتی قدرتمند؛ هر اشتباهی در هفته های اول زندگی بره، به معنای از دست رفتن پتانسیل ژنتیکی، افت رشد و ضررهای اقتصادی جبران ناپذیر در آینده خواهد بود.
راهنمای جامع تغذیه بره های پرواری و جایگزینی از بدو تولد تا از شیرگیری
در این مقاله تخصصی از بخش آموزش سایت کهن ترید، قصد داریم با تکیه بر اصول علمی و تجربیات عملی، مسیر تغذیه بره ها را از لحظه تولد تا زمان از شیرگیری به صورت قدم به قدم بررسی کنیم.
شناخت مسیر: بره پرواری در مقابل بره جایگزین
پیش از ورود به مبحث تغذیه، باید بدانیم بره های ما در آینده چه مسیری را طی خواهند کرد. به طور کلی، بره ها در گله به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
-
بره های پرواری: این گروه شامل بره های نر و گاهی ماده هایی است که با هدف تولید گوشت و رسیدن به وزن ایده آل در کوتاه ترین زمان ممکن پرورش می یابند. سرعت رشد و ضریب تبدیل در این گروه حرف اول را میزند.
-
بره های جایگزینی: این دسته شامل بره های نر یا ماده ای است که از نظر ژنتیک، نژاد، جثه و سلامت فیزیکی در بالاترین سطح قرار دارند. این بره ها به کشتارگاه نمیروند، بلکه برای حفظ بقای گله نگهداری شده و جایگزین قوچ ها و میش های مولد پیر یا حذفی خواهند شد. هدف در این گروه، رشد اسکلتی مناسب، طول عمر و توسعه اندام های تولیدمثلی است.
با وجود تفاوت در مسیر آینده، تغذیه هر دو گروه از بدو تولد تا زمان از شیرگیری تقریباً یکسان و به شدت حساس است.
گام اول: اقدامات حیاتی در ساعات اولیه تولد
در ادامه این بخش از کهن ترید طی 4 گام حیاتی مرحله به مرحله به ایم مهم خواهیم پرداخت:
۱. ضدعفونی کردن ناف؛ سدی در برابر عفونت
اولین و مهمترین کار بلافاصله پس از تولد بره، ضدعفونی کردن بند ناف است. بند ناف تازه، مسیر مستقیمی برای ورود باکتری های محیطی به جریان خون بره است. عفونت ناف میتواند منجر به بیماری های مفصلی (Joint Ill)، عفونت های داخلی و مرگ و میر زودهنگام شود. استفاده از محلول ید (بتادین) ۷ تا ۱۰ درصد برای غوطه ور کردن کامل بند ناف، این خطر را به حداقل میرساند.
۲. چهل و هشت ساعت طلایی و معجزه آغوز (Colostrum)
بره ها بدون سیستم ایمنی فعال به دنیا می آیند. تنها راه زنده ماندن آنها در محیط پر از میکروب دامداری، مصرف آغوز (شیر آغوز) مادر است. تغذیه با آغوز باید در ۴۸ ساعت اول زندگی انجام شود، اما حیاتی ترین زمان آن ۲ تا ۶ ساعت اول پس از تولد است.
آغوز نه تنها حاوی آنتی بادی های ضروری (ایمنوگلوبولین ها) برای مقابله با بیماری هاست، بلکه به عنوان یک ملین طبیعی عمل کرده و به دفع اولین مدفوع بره (مکونیوم) کمک میکند. همچنین انرژی فوق العاده بالایی برای گرم نگه داشتن بره در ساعات اولیه فراهم میسازد.
گام دوم: مدیریت شیردهی و تغذیه مایع
دوره شیرخوارگی بره ها معمولاً تا ۴۲ الی ۴۳ روزگی و در برخی گله ها و نژادها تا ۵۵ الی ۵۶ روزگی به طول می انجامد. در این مدت، شیر مادر اصلیترین منبع تامین نیازهای رشد بره است. اما همیشه شرایط ایده آل نیست.
استفاده از جایگزین شونده های شیر (شیر خشک دام)
گاهی اوقات مادر به دلایلی مانند مرگ، ورم پستان (ماستیت)، دوقلوزایی و چندقلوزایی، یا ضعف جسمانی قادر به تامین شیر کافی نیست. در این شرایط باید از شیر خشک مخصوص بره استفاده کرد.
اصول تغذیه با جایگزین شیر:
-
دفعات و مقدار تغذیه: تغذیه با شیر خشک باید به کمک سرپستانک، ۳ تا ۴ بار در روز انجام شود. مقدار مصرف روزانه شیر باید معادل ۱۰ درصد وزن بدن بره باشد. (به عنوان مثال، یک بره ۵ کیلوگرمی به ۵۰۰ گرم شیر آماده در روز نیاز دارد که باید در چند وعده تقسیم شود).
-
دمای شیر (نکته بسیار حیاتی): شیری که در اختیار بره قرار میگیرد باید دقیقاً هم دمای بدن گوسفند باشد. اگر از تانکرهای شیرنوش استفاده میکنید، تانکر حتماً باید مجهز به سیستم گرمایشی باشد تا شیر را تا دمای ۳۷ درجه سلسیوس گرم کند. شیر سرد باعث افت دمای بدن بره، مشکلات حاد گوارشی، اسهال و در نهایت مرگ میشود.
انواع جایگزین های شیر بره
جایگزین های شیر موجود در بازار از نظر مواد اولیه به دو دسته تقسیم میشوند:
-
با منشأ شیری: این نوع شیرخشک ها بر پایه پروتئین های لبنی (مانند پودر آب پنیر و شیر پسچرخ) ساخته میشوند. هضم این نوع برای بره های بسیار جوان بسیار راحتتر و راندمان آن بالاتر است.
-
با منشأ غیرشیری (گیاهی/حیوانی): در این نوع، از منابعی مانند کنجاله سویا، پودر ماهی یا سایر پروتئین های گیاهی استفاده میشود. قیمت آنها معمولاً کمتر است، اما هضم آنها برای بره های زیر دو هفته دشوارتر است.
گام سوم: معرفی جیره استارتر (آغازگر) از روز هفتم
معده بره تازه متولد شده شبیه به معده حیوانات تک معده ای عمل میکند و بخش شکمبه (Rumen) در آن تکامل نیافته است. برای اینکه بره بتواند در آینده به یک نشخوارکننده قوی (چه برای پروار، چه به عنوان میش/قوچ جایگزین) تبدیل شود، شکمبه باید توسعه یابد.
توسعه شکمبه تنها با مصرف خوراک جامد و تولید اسیدهای چرب فرار (پروپیونیک و بوتیریک اسید) در اثر تخمیر غلات اتفاق می افتد. به همین دلیل، از روز هفتم زندگی، بره باید به جیره خشک و باکیفیتی به نام استارتر (Starter) دسترسی آزاد داشته باشد.
ویژگی های یک جیره استارتر استاندارد
جیره استارتر بره با خوراک دام بالغ کاملاً متفاوت است. دستگاه گوارش بره بسیار حساس است و به خوراکی با قابلیت هضم بالا نیاز دارد. ویژگی های الزامی استارتر طبق استانداردهای روز دنیا عبارتند از:
-
پروتئین خام: بالا (بین ۲۰ تا ۲۱ درصد) برای حمایت از رشد سریع بافت های عضلانی.
-
فیبر خام: بسیار پایین (نهایت ۸ درصد).
-
الیاف نامحلول در شوینده خنثی (NDF): نهایت ۱۵ درصد.
-
الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF): نهایت ۶ درصد.
-
انرژی متابولیسمی: حتماً باید بالای ۳ مگاکالری در کیلوگرم باشد تا نیازهای انرژی رشد سریع را پوشش دهد.
فرمول پیشنهادی و طلایی استارتر بره
تیم تخصصی کهن ترید برای رسیدن به آنالیز فوق، این فرمول بالانس شده و تجربی را پیشنهاد میکند که میتوانید آن را به صورت پلت (Pellet) یا مش باکیفیت در اختیار بره ها قرار دهید:
-
ذرت: ۴۱ درصد (تامین کننده اصلی انرژی و محرک پرزهای شکمبه)
-
کنجاله سویا: ۲۵ درصد (منبع اصلی پروتئین باکیفیت بالا)
-
جو: ۱۵ درصد (کمک به تخمیر و تامین انرژی)
-
سبوس: ۱۰ درصد (بهبود خوش خوراکی و تنظیم گوارش)
-
ملاس: ۵ درصد (تامین انرژی سریع، چسبندگی ذرات، طعم شیرین و جذاب برای بره)
-
مکمل ویتامینه و معدنی ویژه بره: ۲ درصد (تقویت سیستم ایمنی و استخوان بندی)
-
کربنات کلسیم: ۱ درصد (تامین کلسیم برای رشد اسکلتی)
-
نمک: ۰.۵ درصد (تنظیم الکترولیتها و تحریک مصرف آب و خوراک)
نکته: برهها در کنار استارتر، باید همیشه به آب شیرین، تمیز و هم دما با محیط دسترسی داشته باشند. مصرف آب مستقیماً با مصرف استارتر و توسعه شکمبه ارتباط دارد.
گام چهارم: استراتژی از شیرگیری؛ عبور از بحران
یکی از پرچالش ترین مراحل در پرورش بره های پرواری و جایگزین، مرحله قطع شیر (Weaning) است. اگر از شیرگیری به شکل غیراصولی انجام شود، بره دچار پدیده ای به نام “شوک از شیرگیری” میشود. در این حالت، بره وزن کم میکند، مستعد ابتلا به بیماریهای تنفسی و گوارشی میشود و ممکن است دیگر هرگز به پتانسیل رشد قبلی خود بازنگردد.
زمان طلایی از شیرگیری چه زمانی است؟
بسیاری از دامداران از شیرگیری را تنها بر اساس “سن” (مثلاً ۴۵ روزگی) انجام میدهند که این یک اشتباه استراتژیک است. معیار اصلی برای قطع شیر، وزن بره و میزان مصرف استارتر است.
به عنوان یک قانون علمی و تایید شده، سن از شیرگیری بره باید زمانی باشد که بره ۴ تا ۴.۵ برابر وزن تولد خود، وزن گرفته باشد. به عنوان مثال، اگر برهای با وزن ۴ کیلوگرم متولد شده است، تا زمانی که وزن او به ۱۶ تا ۱۸ کیلوگرم نرسیده است، نباید شیر او به طور کامل قطع شود.
همچنین بره باید روزانه حداقل ۲۰۰ الی ۲۵۰ گرم خوراک استارتر مصرف کند تا مطمئن شویم شکمبه او توانایی هضم خوراک جامد را پیدا کرده است. در غیر این صورت، با قطع شیر، بره دچار افت شدید رشد شده و در ادامه نه برای پروار شدن مناسب خواهد بود و نه جایگزین خوبی برای گله میشود.
نتیجه گیری
مدیریت تغذیه بره از بدو تولد، یک هنر ترکیب شده با علم است. ضدعفونی ناف، خورانیدن به موقع آغوز، مدیریت صحیح دمای شیر، استفاده از جیره استارتر با پروتئین ۲۰ درصد و انرژی بالا، و در نهایت از شیرگیری بر اساس وزن (۴.۵ برابر وزن تولد)، کلیدهای موفقیت شما هستند. چه هدف شما داشتن بره های پرواری سنگین وزن باشد و چه میشها و قوچ های جایگزین باکیفیت، سرمایه گذاری روی تغذیه در دو ماه اول زندگی، بالاترین بازگشت سرمایه را در دامداری به همراه خواهد داشت.
برای تهیه بهترین نهاده های دامی، مواد اولیه جیره استارتر و تجهیزات دامداری، میتوانید روی کیفیت و اصالت محصولات ارائه شده در کهن ترید حساب کنید.
دیدگاهتان را بنویسید
برای ارسال دیدگاه باید وارد شوید.