در دنیای امروز که نوسانات قیمت نهاده های دامی و چالش های اقتصادی، گلوی صنعت دامپروری را فشرده است، یافتن جایگزین های هوشمندانه، ارزان و در عین حال مغذی، دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه یک ضرورت برای بقاست. تفاله مالت (جو) یا همان تفاله ماءالشعیر، یکی از این گنجینه های پنهان در صنعت خوراک دام است که به عنوان “طلای مرطوب” شناخته میشود. اما آیا میتوان با اطمینان کامل این محصول فرعی را جایگزین غلات گرانقیمت کرد؟
این مقاله تخصصی که توسط تیم کارشناسی بازرگانی کهن تدوین شده است، به بررسی جامع، علمی و اقتصادی استفاده از تفاله مالت در جیره های غذایی میپردازد. ما نهتنها به چرایی مصرف، بلکه به چگونگی مدیریت چالش هایی نظیر فسادپذیری از طریق بسته بندی های نوین خواهیم پرداخت.
تفاله مالت (جو) چیست؟ فراتر از یک ضایعات ساده
بسیاری از دامداران تصور میکنند که ضایعات کارخانه ها فاقد ارزش غذایی هستند. این یک باور غلط است. تفاله مالت (Brewers Spent Grain – BSG) باقیماندهی دانه های جو پس از فرآیند خیساندن، جوانهزنی و استخراج قندها و نشاسته در کارخانههای مالتسازی و ماءالشعیر است.
وقتی قند و نشاسته (کربوهیدرات های محلول) از دانه جو گرفته میشود، آنچه باقی میماند کنسانتره ای از پروتئین و فیبر است. در واقع، با حذف بخش نشاسته ای، غلظت سایر مواد مغذی در ماده خشک باقی مانده افزایش مییابد. بنابراین، تفاله مالت یک “ضایعات” نیست، بلکه یک “خوراک مکمل پروتئینی-فیبری” با ارزش بیولوژیکی بالاست.
آنالیز تقریبی و ارزش غذایی تفاله مالت
برای درک بهتر جایگاه این محصول در جیره، نگاهی به ترکیبات آن می اندازیم:
-
پروتئین خام (CP): بین ۲۰ تا ۲۸ درصد (بر اساس ماده خشک). این میزان پروتئین با کیفیت، قابلیت رقابت با بسیاری از کنجاله ها را دارد.
-
انرژی متابولیسمی: دارای انرژی قابل قبول برای نگهداری و تولید، هرچند کمتر از دانه کامل ذرت است اما فیبر قابل هضم بالایی دارد.
-
فیبر (NDF): منبع عالی فیبر موثر که به سلامت شکمبه و جلوگیری از اسیدوز کمک میکند.
-
ویتامین ها: سرشار از ویتامین های گروه B (به دلیل فعالیت مخمرها در فرآیند تخمیر).
-
خوش خوراکی: به دلیل طعم و بوی تخمیری و شیرین، به شدت مورد استقبال دام قرار میگیرد و مصرف ماده خشک (DMI) را تحریک میکند.
چرا تفاله مالت؟ ۳ دلیل استراتژیک برای تغییر جیره
بخش اعظم هزینههای یک واحد دامداری (حدود ۷۰ درصد) مربوط به خوراک است. در دامه این بخش از کهن ترید به 3 دلیل استراتژیک در خصوص این مهم خواهیم پرداخت:
۱. کاهش چشمگیر هزینه های تولید (اقتصادِ دامداری)
ذرت دانه ای، کنجاله سویا و یونجه قیمت های بالایی دارند. تفاله مالت به عنوان یک محصول فرعی، قیمتی به مراتب پایینتر از نهاده های اصلی دارد. تحقیقات میدانی نشان میدهد جایگزینی ۱۵ تا ۲۰ درصد از کنسانتره و بخشی از علوفه با تفاله مالت، میتواند هزینه ی تمامشدهی هر کیلو شیر یا گوشت را تا ۱۵ درصد کاهش دهد. این حاشیه سود در دامداری های صنعتی ارقام میلیاردی را جابجا میکند.
۲. منبع پروتئین عبوری (Bypass Protein)
یکی از ویژگی های تخصصی تفاله مالت که متخصصان تغذیه بر آن تاکید دارند، بالا بودن میزان “پروتئین عبوری” آن است. پروتئین عبوری در شکمبه تجزیه نمیشود و مستقیماً در روده جذب میگردد. این ویژگی برای گاوهای شیری پرتولید که نیاز شدید به اسیدهای آمینه در سطح بافت دارند، حیاتی است. تفاله مالت میتواند جایگزین بخشی از منابع گرانقیمت پروتئین عبوری مانند پودر ماهی یا گلوتن ذرت شود.
۳. سلامت دستگاه گوارش و پیشگیری از اسیدوز
در جیره هایی که بر پایه کنسانتره بالا (High Concentrate) تنظیم شده اند، خطر اسیدوز شکمبه بالاست. فیبر موجود در تفاله مالت از نوع “سهلالهضم” است که هم انرژی تولید میکند و هم به دلیل ساختار فیزیکی، به نشخوار دام و ثبات pH شکمبه کمک میکند.
چالش بزرگ: رطوبت و فسادپذیری
آیا تفاله مالت (جو) را میتوان در جیره های غذایی استفاده نمود؟ پاسخ مثبت است، اما با یک شرط بزرگ: مدیریت ماندگاری.
تفاله مالت تازه حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد رطوبت دارد. این رطوبت بالا محیطی ایده آل برای رشد کپک ها، قارچ ها و باکتری های مضر است. تفاله فله ای اگر در هوای آزاد بماند، ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت (بسته به دما) ترشیده و فاسد میشود. مصرف تفاله فاسد میتواند منجر به مسمومیت، سقط جنین و افت شدید تولید شود.
راهکار طلایی: تفاله مالت بسته بندی (سیلاژ شده)
بازرگانی کهن با درک این چالش، راهکار صنعتی و مدرن “بسته بندی و سیلو کردن” را پیشنهاد میدهد.
ویژگی های تفاله مالت بستهبندی شده:
-
تخمیر بی هوازی: وقتی تفاله بلافاصله پس از تولید در پلاستیک های مخصوص و تحت خلاء بسته بندی میشود، شرایط بی هوازی ایجاد میگردد. باکتری های اسید لاکتیک فعال شده، pH را کاهش میدهند و محصول را “پخته” یا سیلو میکنند.
-
سهل الهضم بودن: فرآیند تخمیر در بسته بندی، دیواره های سلولی سخت را نرم کرده و هضم آن را برای دام راحت تر میکند.
-
ماندگاری طولانی: برخلاف تفاله فله که ۲ روز دوام دارد، تفاله بسته بندی شده تا ۶ ماه الی ۱ سال (در صورت عدم سوراخ شدن بسته) سالم و تازه باقی میماند.
-
حمل و نقل آسان: امکان دپو کردن راحت در انبار بدون نگرانی از شیرابه یا فساد.
جایگاه تفاله مالت در تغذیه گونه های مختلف دامی
استفاده از این محصول نیازمند دانش جیره نویسی است. کارشناسان بازرگانی کهن توصیه های زیر را بر اساس تحقیقات علمی ارائه میدهند:
۱. در جیره گاوهای شیری (Dairy Cows)
تفاله مالت یک “شیر افزا”ی طبیعی است. وجود پروتئین عبوری و انرژی، مستقیماً بر حجم شیر و درصد چربی آن تاثیر مثبت دارد.
-
میزان مصرف: میتوان تا ۲۰ الی ۲۵ درصد از ماده خشک جیره را با تفاله مالت جایگزین کرد (حدود ۵ تا ۱۰ کیلوگرم وزن تر برای هر راس در روز).
-
نکته: به دلیل رطوبت بالا، باید مراقب بود که ماده خشک کل جیره (TMR) بیش از حد افت نکند تا مصرف خوراک کاهش نیابد.
۲. در جیره گاوهای پرواری (Beef Cattle)
برای پرواربندی، هدف اصلی افزایش وزن روزانه است. تفاله مالت با خوش خوراکی بالا، اشتهای دام را باز کرده و سرعت رشد را بهبود میبخشد.
-
جایگزینی: میتواند جایگزین مناسبی برای ذرت علوفه ای و بخشی از سبوس گندم باشد.
-
مزیت: گوشت دام هایی که با تفاله مالت تغذیه شده اند، معمولاً بافت نرم تر و رنگ روشن تری دارد.
۳. در جیره گوسفند و بز
گوسفندان به شدت به طعم تفاله مالت علاقه دارند. این محصول برای میش های داشتی (جهت فلاشینگ) و بره های پرواری عالی است.
-
میزان مصرف: ۵۰۰ گرم تا ۱.۵ کیلوگرم در روز بسته به وزن و مرحله فیزیولوژیکی دام.
۴. در جیره طیور (محدودیت ها و فرصت ها)
استفاده در طیور (مرغ گوشتی و تخمگذار) محدودیت هایی دارد زیرا سیستم گوارش تک معده ای طیور توانایی هضم فیبر بالا را ندارد.
-
کاربرد: بیشتر در جیره شترمرغ، بوقلمون و اردک که توانایی هضم فیبر بهتری دارند توصیه میشود. در مرغ گوشتی تنها در درصدهای بسیار پایین (زیر ۵٪) و ترجیحاً به صورت خشک و آسیاب شده قابل استفاده است.
مقایسه اقتصادی: تفاله مالت در برابر ذرت علوفه ای و کنسانتره
بیایید یک محاسبه سرانگشتی انجام دهیم. فرض کنید شما برای تامین انرژی و فیبر از ذرت علوفه ای و برای پروتئین از کنجاله سویا استفاده میکنید. تفاله مالت بسته بندی شده، به تنهایی ترکیبی از هر دو را ارائه میدهد:
-
پروتئین آن ۳ برابر ذرت علوفهای است.
-
فیبر آن مشابه علوفه است.
-
انرژی آن نزدیک به جو است.
با جایگزینی تفاله مالت، شما عملاً نیاز به خرید مکمل های پروتئینی گرانقیمت را کاهش میدهید. در گله های بزرگ، این تفاوت قیمت در تناژ بالا، سرمایه عظیمی را به چرخه نقدینگی دامدار باز میگرداند.
نکات کلیدی در خرید و نگهداری
اگر قصد خرید این محصول از بازرگانی کهن یا سایر تامین کنندگان را دارید، به این نکات توجه کنید:
-
رنگ و بو: تفاله سالم رنگی قهوه ای روشن تا طلایی دارد و بوی مطبوع نان یا سرکه ملایم (در حالت سیلو شده) میدهد. بوی ترشیدگی تند، کپک زدگی یا رنگ تیره و سیاه نشانه ی فساد است.
-
بسته بندی: مطمئن شوید پلاستیک های بسته بندی ضخیم و چند لایه هستند. هرگونه سوراخ شدگی باعث ورود هوا و فساد سریع میشود.
-
مدیریت آخور: تفاله مالت تر باید به صورت روزانه در آخور ریخته شود و باقیمانده ی آن اگر خورده نشد، سریعاً جمع آوری گردد تا مگس و آلودگی جذب نکند.
نتیجه گیری: هوشمندانه هزینه کنید
استفاده از تفاله مالت (جو)، به ویژه نوع بسته بندی شده آن، یک استراتژی برد-برد است. از یک سو با بهرهگیری از ضایعات کارخانه ها به محیط زیست کمک میکنید و از سوی دیگر با کاهش قیمت تمام شده جیره، سودآوری واحد پرورشی خود را تضمین مینمایید. این محصول با داشتن پروتئین، انرژی و قابلیت هضم بالا، جایگزینی شایسته برای بخشی از نهاده های سنتی و گران است.
بازرگانی کهن به عنوان پیشرو در تامین خوراک دام و طیور، افتخار دارد که تفاله مالت باکیفیت، تازه و بسته بندی شده را با تضمین آنالیز به سراسر کشور ارسال نماید. ما زنجیره تامین را کوتاه کرده ایم تا سود نهایی به جیب تولیدکننده برود.
